පිළිකා වැළැක්වීම සහ පරීක්ෂණ
පිළිකා 30-50% ක් වැළැක්විය හැකිය. ශ්රී ලංකාවේ පොදු අවදානම් සාධක, නිර්දේශිත පරීක්ෂණ කාලසටහන් සහ පිළිකා කලින් හඳුනා ගන්නේ කෙසේදැයි ඉගෙන ගන්න.
වැළැක්වීම පිළිකාවට එරෙහි වඩාත්ම බලවත් ආයුධයයි. අවදානම් සාධක තේරුම් ගැනීමෙන් සහ නිතිපතා පරීක්ෂණ මගින් ඔබට පිළිකා අවදානම සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කළ හැකිය.
ශ්රී ලංකාවේ අවදානම් සාධක
මෙම ජීවන රටා සහ පාරිසරික සාධක ශ්රී ලාංකිකයන් අතර පිළිකා අවදානම වැඩි කරයි.
බුලත් සැපීම
පුවක් සහ දුම්කොළ සහිත බුලත් සැපීම මුඛ පිළිකාව සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වේ. මේ නිසා ශ්රී ලංකාව ලොව මුඛ පිළිකා අනුපාතය වැඩිම රටවල් වලින් එකකි.
බුලත් සැපීම සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කරන්න. පවුලේ අයටද එය නතර කිරීමට දිරිගන්වන්න.
දුම්කොළ භාවිතය
දුම්පානය කිරීම ලෝකයේ පිළිකාවලට ප්රධානම හේතුවයි. අක්රීය දුම්පානයද (දුම් ආශ්වාස කිරීම) හානිකරය.
දුම්පානය නවත්වන්න. විශේෂඥ සහය ලබා ගැනීමට දුරකථනයෙන් සම්බන්ධ වන්න (ADIC: +94 112 508 384).
මත්පැන් පානය
අක්මාව, පියයුරු සහ තවත් බොහෝ පිළිකා අවදානම් වැඩි කරයි. ආරක්ෂිත මත්පැන් මට්ටමක් නොමැත.
මත්පැන් භාවිතය අඩු කරන්න හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම නවත්වන්න.
ආහාර හා තරබාරුකම
කෘත්රිම ආහාර, තන්තු අඩු ආහාර පිළිකා අවදානම වැඩි කරයි. තරබාරුකම නිසා අවදානම ඉහළ යයි.
එළවළු, පලතුරු සහ සම්පූර්ණ ධාන්ය වැඩිපුර ආහාරයට ගන්න. නියමිත ශරීර බරක් පවත්වා ගන්න.
හිරු එළියට නිරාවරණය
දිගුකාලීනව දැඩි හිරු එළියට නිරාවරණය වීම සමේ පිළිකා අවදානම වැඩි කරයි.
ආරක්ෂණ ආලේපන (Sunscreen) භාවිතා කරන්න සහ තද හිරු එළිය ඇති පැය මගහරින්න.
ආසාදන (Infections)
HPV (ගැබ්ගෙල පිළිකාව), Hepatitis B (අක්මා පිළිකාව), සහ H. pylori මෙම රෝග වලින් පිළිකා ඇතිවිය හැක.
HPV සහ Hepatitis B සඳහා එන්නත් ලබා ගන්න. H. pylori ධනාත්මක නම් ප්රතිකාර ලබා ගන්න.
පරීක්ෂණ කාලසටහන
නිතිපතා පරීක්ෂණ මගින් රෝග ලක්ෂණ පෙනීමට පෙර පිළිකා හඳුනාගත හැකිය, ප්රතිකාර වඩාත් ඵලදායී වන විට.
පියයුරු පිළිකාව
Who: වයස අවුරුදු 20 ට වැඩි කාන්තාවන්
Where: රෝහල, කල්තියා හඳුනාගැනීමේ මධ්යස්ථාන (CEDC), පියයුරු සායනය
What: ස්වයං පරීක්ෂණය (මාසිකව). සායනික පරීක්ෂණය (වාර්ෂිකව). වයස 40 ට පසු සෑම වසර 1-2 කට වරක් මැමෝග්රෑම්.
ගැබ්ගෙල පිළිකාව
Who: වයස 21-65 කාන්තාවන්
Where: MOH සායනය, CEDC, රෝහලේ නාරිවේද ඒකකය
What: සෑම වසර 3කට වරක් පැප් (Pap) පරීක්ෂණය, හෝ වයස 30 ට පසු සෑම වසර 5කට වරක් HPV පරීක්ෂණය.
මුඛ පිළිකාව
Who: සියලුම වැඩිහිටියන් (විශේෂයෙන් බුලත් සපන සහ දුම් බොන අය)
Where: දන්ත සායනය, CEDC
What: වාර්ෂික මුඛ පරීක්ෂණය. ස්වයං පරීක්ෂාව මාසිකව.
මහා බඩවැල් පිළිකාව
Who: වයස 45 ට වැඩි වැඩිහිටියන්
Where: රෝහල
What: වාර්ෂික මලපහ පරීක්ෂාව (FOBT). වයස 45ට පසු සෑම වසර 10කට වරක් කොලොනොස්කොපි පරීක්ෂාව.
පුරස්ථි ග්රන්ථි පිළිකාව
Who: වයස 50 ට වැඩි පිරිමින්
Where: රෝහලේ මුත්රා හා වකුගඩු රෝග අංශය
What: PSA පරීක්ෂාව ගැන වෛද්යවරයා සමඟ සාකච්ඡා කිරීම.
සමේ පිළිකාව
Who: සියලුම වැඩිහිටියන්
Where: චර්ම රෝග සායනය
What: සමේ වෙනස් වන ලප පිළිබඳ ස්වයං පරීක්ෂාව.
ස්වයං පරීක්ෂණ මාර්ගෝපදේශ
පියයුරු ස්වයං පරීක්ෂණය
- 1කැඩපතක් ඉදිරිපිට සිටගෙන පියයුරුවල හැඩය හෝ ප්රමාණයේ වෙනසක් තිබේදැයි බලන්න
- 2අත් ඉහළට ඔසවා එම වෙනස්කම්ම නැවත නිරීක්ෂණය කරන්න
- 3බිම දිගා වී ප්රතිවිරුද්ධ අතින් සෑම පියයුරක්ම චක්රාකාරව ස්පර්ශ කර බලන්න
- 4කරපටියේ සිට පියයුරු පහළටත්, කිහිලියේ සිට පපුවේ මැදටත් පරීක්ෂා කරන්න
- 5ගැටිති, ඝන වීම්, ආවාට වැනි වෙනස්කම් හෝ තනපුඩුවෙන් යමක් පිටවන්නේදැයි බලන්න
- 6ඔසප් වීම ආරම්භ වී දින 7-10 ට පසුව මෙය මසකට වරක් කරන්න
මුඛ ස්වයං පරීක්ෂණය
- 1ඔබේ තොල් සහ විදුරුමස් ඇතුළත බලා ස්පර්ශ කරන්න
- 2මුඛයේ උඩ සහ යට කොටස් පරීක්ෂා කරන්න
- 3ඔබේ දිව පිටතට ගෙන එහි සියලුම පැති පරීක්ෂා කරන්න
- 4ඔබේ කම්මුලේ ඇතුලත ගැටිති හෝ ඝන වූ ස්ථාන ඇත්දැයි ස්පර්ශ කර බලන්න
- 5සුදු හෝ රතු පැහැති පැල්ලම්, සති 2ක් ඇතුළත සුව නොවන තුවාල තිබේදැයි බලන්න
- 6බෙල්ලේ වසා ගැටිති ඉදිමී ඇත්දැයි පරීක්ෂා කරන්න
පිළිකා කල්තියා හඳුනාගැනීමේ මධ්යස්ථාන (CEDCs)
ශ්රී ලංකාවේ NCCP මගින් රට පුරා පිළිකා කල්තියා හඳුනාගැනීමේ මධ්යස්ථාන පවත්වාගෙන යයි. ඔබට නොමිලේ පිළිකා පරීක්ෂණ ලබාගත හැකිය.
වැළැක්වීම සඳහා එන්නත්
HPV එන්නත
Protects against: ගැබ්ගෙල, උගුර සහ අනෙකුත් HPV ආශ්රිත පිළිකා වලින්
Who should get it: වයස අවුරුදු 9-14 ගැහැණු සහ පිරිමි ළමුන් (වයස 15 ට පෙර වැදගත්).
HPV එන්නත මගින් ගැබ්ගෙල පිළිකා වලින් 90% ක් දක්වා වළක්වා ගත හැක.
Hepatitis B එන්නත
Protects against: අක්මා පිළිකාව වලින්
Who should get it: සියලුම ළදරුවන් (ශ්රී ලංකාවේ ප්රතිශක්තිකරණ වැඩසටහනේ කොටසක්).
Hepatitis B එන්නත මගින් අක්මා පිළිකා වලින් 80% ක් දක්වා වළක්වා ගත හැක.